وقتی مادران حافظان عاشورا می‌شوند

به گزارش ایرنا زندگی- هر سال با آغاز محرم، مادرم خانه را سیاه‌پوش می‌کرد، موقع غذا پختن زیر لب نوحه می خواند و گاهی رد اشک بر گونه‌اش می‌نشست. صدای مادر نخستین و ماندگارترین مواجهه من با محرم و عاشورا بود. در میان همه کسانی که در انتقال فرهنگ عاشورا نقش دارند، مادران جایگاهی متفاوت دارند.

مادران نخستین راویان، نخستین الگو و نخستین پلی هستند که کودک از طریق آن با جهان معنا ارتباط برقرار می‌کند. کودک قبل از آن‌که مفاهیم را بفهمد، احساس‌ها را می‌شناسد و پیش از آن‌که سخنی از ایثار و وفاداری بشنود، آن‌ها را در رفتار نزدیک‌ترین آدم زندگی‌اش می‌بیند.

شاید به همین دلیل است که خانواده نخستین مدرسه‌ای است که نگاه او به جهان را شکل می‌دهد. بسیاری از باورها، دلبستگی ها که به سبک زندگی تبدیل می‌شود، از همین سال‌های ابتدایی و از همین رابطه عاطفی مادرانه آغاز می‌شود.

وقتی عاشورا به جای آموزش، تجربه می‌شود

کودکی که هنوز درکی از تاریخ کربلا ندارد، تنها راه توضیح و آموزش و ارتباط برقرار کردن او از طریق تجربه، نشانه ها و احساس ها است. برای کودک محرم از همان روزی آغاز می شود که مادر لباس تیره‌ای از کمد بیرون می‌آورد، گوشه‌ای از خانه را برای نصب پرچم آماده می‌کند یا با احترام از نام امام حسین(ع) یاد می‌کند. این تصویرهای کوچک، در ذهن کودک ماندگار می‌شوند و بعدها معنا پیدا می‌کنند.

به همین دلیل، بسیاری از خانواده‌ها با ساختن تجربه‌هایی ساده و قابل لمس تلاش می‌کنند فرزندان را از سال‌های نخست زندگی، با فضای محرم آشنا کنند.
مادران حافظان نخستین پیوند عاطفی با فرهنگ حسینی

کودک جهان را از چشم مادر می‌بیند، از اضطرابش می‌ترسد، از آرامشش امنیت می‌گیرد و از علاقه‌هایش تأثیر می‌پذیرد به همین علت شاید بتوان گفت دلیل اثرگذاری مادران در انتقال ارزش‌های عاشورایی، همین پیوند عاطفی عمیقی است که میان آن‌ها و کودک شکل می‌گیرد.

بسیاری از محققان معتقدند آشنایی کودک با محبت اهل‌بیت(ع) و فرهنگ حسینی، بیش از آن‌که یک آموزش رسمی باشد، یک فرایند تدریجی و زیربنایی است که از سال‌های ابتدایی زندگی آغاز شده و حتی گاهی پیش از آن نیز وجود داشته است. در برخی خانواده‌ها، حضور در مجالس محرم، شنیدن روضه، خواندن دعا یا ایجاد فضای معنوی در خانه بخشی از همین تجربه مشترک مادر و فرزند است. این تجربه لزوما از سوی کودک درک نمی شود اما حال و هوایش را در حافظه نگه می‌دارد.
قصه‌هایی که فقط داستان نیستند

قصه گویی یکی از بهترین راههای انتقال واقعه تاریخی عاشورا برای کودکان است. وقتی مادری از شجاعت حضرت عباس(ع)، صبوری حضرت زینب(س)، مهربانی حضرت رقیه(س) یا عطش حضرت علی‌اصغر(ع) حرف می‌زند، در واقع در حال ساختن جهان ذهنی کودکش می باشد، در همان لحظات پایه مفاهیم زیبای وفاداری، مسئولیت، صبر و ایستادگی در ذهن کودک علم می شود.

در چنین لحظاتی قصه نقش پلی میان احساس کودک و مفاهیم عمیق‌تر را پیدا می کند.

هیات جایی برای ساختن خاطره کودکی

حضور در مجالس عزاداری تجربه مشترک بسیاری از خانواده ها است. تجربه ای که در کنار طولانی بودن یا ساکت بودن کودک، با بازی های کودکانه، نقاشی کردن، کمک در پخش نذری یا نصب پرچم خاطره زیبایی از هیات در ذهن کودک شکل میدهد.

شاید به همین دلیل است که بسیاری از آدم‌ها وقتی از نخستین خاطره‌های محرم حرف می‌زنند، بیشتر از سخنرانی‌ها، از دست در دست مادر رفتن، بوی چای، صدای جمعیت و حس بودن در کنار خانواده یاد می‌کنند.

فرهنگ عاشورا از رفتار والدین جدا نیست

مهم‌ترین بخش فرهنگ سازی عاشورا زمانی اتفاق میآفتد که که مراسم تمام ‌شده و زندگی روزمره آغاز می شود. در ذهن کودک این سوال شکل می گیرد که آیا آنچه در مجلس شنیده، در خانه هم جریان پیدا می کند؟ اگر از صبر گفته می‌شود، می تواند آن را در رفتار والدین ببیند؟ اگر از احترام و انصاف سخن گفته می‌شود، سهمی از آن در روابط خانوادگی وجود دارد؟

عاشورا زمانی از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود که از سطح مناسک عبور کند و در سبک زندگی جاری شود و در این میان مادران همان راویان آرامی هستند که بدون آنکه نامی از تربیت ببرند، با رفتار، احساس و حضورشان، نخستین فصل این روایت را می‌نویسند.