ضرورت بازنگری در الگوی کشت ایلام؛ گندم نباید تنها گزینه کشاورزی استان باشد

علی نجفی‌فر در جمع خبرنگاران با تشریح وظایف و ساختار مراکز تحقیقات کشاورزی اظهار کرد: ماهیت تحقیقات در این مراکز، کاربردی است و همین موضوع ایجاب می‌کند اعضای هیئت علمی و پژوهشگران به‌صورت مستمر دانش تخصصی خود را به‌روز کرده و در فرآیند اجرای طرح‌های تحقیقاتی حضور مستقیم داشته باشند.

وی افزود: فعالیت پژوهشی در مراکز تحقیقات کشاورزی تنها به انجام مطالعات علمی توسط دانشجویان محدود نیست، بلکه اعضای هیئت علمی و پژوهشگران نیز مستقیماً درگیر مسائل تحقیقاتی هستند و تلاش می‌کنند یافته‌های علمی را به نیازهای واقعی بخش تولید و کشاورزی متصل کنند.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ایلام ادامه داد: طی یکی دو سال اخیر، یکی از رویکردهای مهم در مجموعه تحقیقات کشاورزی، حرکت از «پژوهش‌محوری» به سمت «مسئله‌محوری» بوده است، در این رویکرد، ابتدا باید مسائل و چالش‌های موجود در بخش کشاورزی شناسایی شود و سپس مشخص شود برای هر مشکل، چه نوع مطالعه و پژوهشی می‌تواند راهگشا باشد.

نجفی‌فر مسئله‌محوری را پیش‌شرط افزایش اثربخشی تحقیقات دانست و تصریح کرد: پژوهشی که نتواند در حل مشکلات واقعی مزرعه، افزایش بهره‌وری، بهبود وضعیت اقتصادی کشاورزان یا مدیریت منابع نقش داشته باشد، نمی‌تواند اثرگذاری مطلوبی در مسیر توسعه پایدار کشاورزی ایجاد کند.

وی همچنین بر ضرورت تغییر رویکرد آموزشی تأکید کرد و گفت: فعالیت‌های آموزشی نیز نباید صرفاً با هدف تولید مقاله دنبال شود، مقاله یکی از دستاوردهای مهم فعالیت علمی است، اما برای یک پژوهشگر کاربردی، هدف نهایی باید پاسخگویی به نیازهای جامعه و ارائه راهکار برای مسائل موجود باشد.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ایلام ارتباط مستمر پژوهشگران با بهره‌برداران را ضروری دانست و افزود: بخش زیادی از مشکلات واقعی در عرصه تولید و از طریق ارتباط مستقیم با کشاورزان و فعالان این حوزه شناسایی می‌شود؛ بنابراین راهکارهای علمی نیز باید در میدان عمل مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرند.

نجفی‌فر در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های کشاورزی استان ایلام اظهار کرد: این استان از نظر اقلیم، توپوگرافی و شرایط طبیعی تنوع قابل توجهی دارد و تفاوت‌های اقلیمی موجود در مناطق مختلف، ظرفیت‌های متفاوتی را برای تولید محصولات کشاورزی فراهم کرده است.

وی این تنوع جغرافیایی و اقلیمی را یک فرصت مهم برای توسعه کشاورزی استان عنوان کرد و گفت: در کنار ظرفیت‌های موجود در اراضی کشاورزی، امکان‌های متعددی برای توسعه تولید وجود دارد که تاکنون همه آنها به شکل مطلوب مورد استفاده قرار نگرفته‌اند.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ایلام یکی از چالش‌های مهم بخش کشاورزی را الگوی کشت دانست و افزود: سهم قابل توجهی از اراضی زیرکشت استان به محصول گندم اختصاص دارد و بر اساس برخی برآوردها، این سهم به حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد می‌رسد.

نجفی‌فر با اشاره به جایگاه گندم در تأمین امنیت غذایی کشور خاطرنشان کرد: گندم محصولی راهبردی است و تولید آن اهمیت زیادی دارد، اما از نظر اقتصادی لزوماً بالاترین منفعت را برای اقتصاد استان و کشاورز به همراه ندارد، از این رو باید میان الزامات امنیت غذایی و تأمین منافع اقتصادی بهره‌برداران تعادل ایجاد شود.

وی یکی دیگر از مشکلات بخش کشاورزی را محدودیت توان مالی برخی بهره‌برداران عنوان کرد و گفت: بخشی از کشاورزان توان اقتصادی لازم برای بهبود وضعیت اراضی، تأمین نهاده‌های مورد نیاز خاک، استفاده از ماشین‌آلات جدید و افزایش بهره‌وری تولید را ندارند.

این مسئول با بیان اینکه حمایت‌های مقطعی به تنهایی نمی‌تواند زمینه‌ساز تحول پایدار در کشاورزی باشد، افزود: پرداخت تسهیلات و ارائه کمک‌های کوتاه‌مدت ممکن است در مقاطع مختلف اثرگذار باشد، اما برای ایجاد تغییر اساسی، باید ریشه مشکلات شناسایی و بر مبنای مطالعات علمی، برنامه‌ای بلندمدت برای رفع آنها تدوین شود.

نجفی‌فر با اشاره به ظرفیت‌های مختلف مناطق استان تأکید کرد: باید مشخص شود هر منطقه با توجه به شرایط آب‌وهوایی، منابع آبی، نوع خاک و سایر ویژگی‌های اکولوژیک، توان تولید چه محصولاتی را دارد و این محصولات در چه سطحی می‌توانند کشت شوند.

وی توسعه محصولاتی متناسب با ظرفیت هر منطقه، از جمله محصولات باغی، خرما، مرکبات و سایر محصولات سازگار با شرایط اقلیمی را از جمله مسیرهای قابل بررسی برای تنوع‌بخشی به تولیدات کشاورزی استان دانست.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ایلام همچنین بر ضرورت انجام مطالعات جامع آمایش سرزمین تأکید کرد و گفت: اصلاح الگوی کشت زمانی امکان‌پذیر است که ظرفیت‌های واقعی سرزمین به‌صورت علمی شناسایی شده باشد، از این رو لازم است طرحی جامع برای آمایش سرزمین و تعیین ظرفیت‌های کشاورزی استان در سطح مناطق مختلف تدوین و در تصمیم‌گیری‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: در چنین مطالعاتی باید قابلیت اراضی برای تولید محصولات مختلف بر اساس شاخص‌های علمی، شرایط اکولوژیک، وضعیت اقتصادی و ارزش راهبردی محصولات بررسی شود تا بتوان برای هر منطقه مشخص کرد چه محصولی، در چه سطحی و با چه هدفی باید تولید شود.

نجفی‌فر اظهار کرد: اگر بتوانیم به شکل علمی مشخص کنیم هر منطقه چه ظرفیت‌هایی دارد، چه محصولی با شرایط آن سازگارتر است و تولید آن از نظر اقتصادی و راهبردی چه دستاوردی ایجاد می‌کند، می‌توان انتظار داشت برنامه‌ای واقعی و مؤثر برای توسعه کشاورزی استان شکل بگیرد.

وی در پایان گفت: حرکت به سمت کشاورزی پایدار نیازمند برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری مبتنی بر دانش، شناخت ظرفیت‌های سرزمین و تعامل مستمر میان پژوهشگران و بهره‌برداران است و مراکز تحقیقات کشاورزی باید با تقویت پژوهش‌های کاربردی و مسئله‌محور، در جهت حل چالش‌های اساسی کشاورزی ایلام و تبدیل ظرفیت‌های موجود به فرصت‌های واقعی برای تولید و اشتغال گام بردارند.