«محمد فرازمند» در گفتوگو با ایرنا مطرح کرد:
آنکارا میتواند بازیگر تاثیرگذار در نزدیک کردن دیدگاه تهران و واشنگتن باشد
به گزارش خبرنگار سیاست خارجی ایرنا، در میانه تشدید تحرکات دیپلماتیک برای مهار تنش میان تهران و واشنگتن، ترکیه بار دیگر در جایگاه یک بازیگر میانجی ظاهر شده است. اعلام آمادگی صریح رئیسجمهور و وزیر امور خارجه این کشور برای تسهیل گفتوگوها، در کنار سفر مهم سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه به استانبول و طرح مواضع کلیدی ایران در نشست خبری مشترک با هاکان فیدان، نشانههایی از فعال شدن یک مسیر دیپلماتیک تازه در معادلات منطقهای است؛ مسیری که میتواند بر آینده تنشهای خاورمیانه اثرگذار باشد.
در همین حال، پیام علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی درباره آغاز کار برای تعیین چارچوبهای مذاکرات احتمالی، گمانهزنیها درباره شکل و محل این گفتوگوها را افزایش داده است؛ بهویژه آنکه برخی قرائن از احتمال نقشآفرینی و میزبانی ترکیه در این روند حکایت دارد.
در چنین فضایی، این پرسش مطرح است که میانجیگری آنکارا تا چه اندازه واقعی، مؤثر و مستقل خواهد بود و چه پیامدهایی برای روابط ایران و آمریکا و همچنین توازن دیپلماسی منطقهای به همراه خواهد داشت؛ موضوعی که در گفتوگو با محمد فرازمند، سفیر پیشین ایران در آنکارا و تحلیلگر ارشد مسائل ترکیه مورد بررسی قرار گرفته است.
آنکارا میتواند بیش از یک تسهیلکننده لجستیکی میان تهران و واشنگتن عمل کند
سفر اخیر وزیر امور خارجه به استانبول و دیدار با هاکان فیدان، بار دیگر نقش ترکیه بهعنوان میانجی را برجسته کرده است. به نظر شما، ترکیه تا چه حد توانایی تبدیل این نقش از نمادین به عملیاتی و تاثیرگذار در کاهش تنش میان ایران و آمریکا را دارد؟
بعید میدانم تعبیر «نمادین» تعبیر درستی باشد. ترکیه کشوری تأثیرگذار در سطح اسلامی، منطقهای و بینالمللی است و تجربه طولانی در میانجیگریهای بینالمللی دارد. پیش از این نیز در زمان دولتهای قبلی ایران، یکی از میزبانان مذاکرات هستهای بوده و در جنگ اوکراین هم یکی از جدیترین میانجیها به شمار میرفته است.
سیاست خارجی چندبعدی و پراگماتیستی ترکیه و استفاده بهینه از ظرفیتهای ژئوپولیتیکی این کشور، امکان را برای دیپلماسی ترکیه فراهم کرده تا بتواند در سطحی فراتر از نقش نمادین، تأثیرگذار باشد. بر اساس یک برآورد پژوهشی (مؤسسه لووی)، ترکیه سومین شبکه دیپلماتیک گسترده را در جهان پس از چین و آمریکا دارد.
در مورد شرایط بین ایران و آمریکا نیز ترکیه با هر دو طرف روابط پایدار و جدی دارد؛ بنابراین فکر میکنم آنکارا میتواند یک بازیگر واقعاً تأثیرگذار باشد. پیشنهادات محتوایی که وزیر خارجه ترکیه، آقای فیدان، در آستانه سفر دکتر عراقچی مطرح کرد، مبنی بر تفکیک پروندهها، نشان میدهد که آنها میتوانند بیش از یک تسهیلکننده لجستیکی برای نزدیک کردن دیدگاهها بین تهران و واشنگتن، نقش ایفا کنند. حتماً نقش ترکیه و سایر کشورهای بزرگ اسلامی، خیلی بیش از نقش مخرب اروپاییها میتواند برای ما ارزشمند و مفید باشد.
ایران باید از ظرفیت جدید منطقه برای تأثیرگذاری بر واشنگتن استفاده کند
در نشست خبری مشترک ایران و ترکیه، برخی پیامهای کلیدی و ظریف راهبردی مطرح شد. این پیامها چه خطوط قرمز یا اولویتهای ایران را برای طرف آمریکایی آشکار میکند و چه انعطافی در دیپلماسی ایران را نشان میدهد؟
ترکیه در جریان اغتشاشات دیماه در ایران، نزدیکترین ارزیابی را به روایت رسمی ایران داشت و نقش دخالت خارجی — بهخصوص اسرائیل و گروههای تروریستی — را برجسته دانست. همچنین در جریان لشکرکشی آمریکا به منطقه و احتمال جنگ با ایران، مخالفت جدی نشان داد و خواستار بازگشت به دیپلماسی شد. شاید همین مواضع بود که زمینهساز سفر آقای عراقچی به آنکارا در این بازه زمانی گردید.
باید اذعان کرد که تحولات منطقهای دو سال اخیر، نقش جمعی کشورهای تأثیرگذار منطقه را برای برقراری صلح و ثبات در غرب آسیا برجسته کرده است. مسئله تنها این نیست که در صورت تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران، ناامنی به سراسر منطقه سرایت میکند — چنین انگارههایی قبلاً هم وجود داشته و درست هم هست — اما مسئله جدید، روشن شدن ابعاد غیرقابل تصور خطر هژمونیطلبی اسرائیل با حمایت کاخ سفید است.
مجموعهای از کشورهای تأثیرگذار اسلامی شامل ترکیه، مصر، عربستان، پاکستان و قطر، تلاش دارند از روابط خود با آمریکا برای کاهش نفوذ نتانیاهو بر ترامپ استفاده کنند. این تحول، مهم و مفید برای منطقه است و در تحمیل آتشبس به اسرائیل هم مؤثر واقع شد. ایران نیز باید از این ظرفیت جدید ایجادشده برای تأثیرگذاری بر واشنگتن استفاده کند.
تغییر لحن طرف آمریکایی، گویای نتیجه دادن تلاشها است
دبیر شورای عالی امنیت ملی شب گذشته از تعیین چارچوب مذاکرات احتمالی سخن گفته است. تحلیل شما از اهداف ایران در این مذاکرات و تأثیر میزبانی احتمالی ترکیه بر پیشبرد منافع ایران چیست؟
در روزهای اخیر، سه سطح تماس بین ایران و کشورهای دوست برقرار شده است: آقای عراقچی به ترکیه سفر کرد، آقای لاریجانی به مسکو رفت و نخستوزیر قطر نیز به تهران سفر نمود. این سه کشور همچنین با آمریکا در تماس بودهاند. حتماً همه این تماسها و تلاشها در ایجاد چارچوب مورد اشاره دبیر شورای عالی امنیت ملی مؤثر بوده است. در مورد میزبانی و مشخصات دقیق این چارچوب، هنوز جزئیاتی اعلام نشده، ولی با توجه به تغییر لحن طرف آمریکایی، میتوان حدس زد که این تلاشها در حال نتیجه دادن است.
نگذاریم فقط صدای اسرائیل در واشنگتن شنیده شود
با توجه به فشارهای منطقهای و بینالمللی، چه محدودیتها و چالشهایی میتوانند کارایی میانجیگری ترکیه را تحت تأثیر قرار دهند و روند دیپلماسی را پیچیده کنند؟
ترکیه از قبل نیز برای ایفای نقش میان ایران و آمریکا اعلام آمادگی کرده بود. رئیسجمهور ترکیه توانسته روابط نزدیکی با ترامپ ایجاد کند و دو طرف تا حدودی زبان یکدیگر و نحوه تعامل با هم را یافتهاند. قطر، مصر، عربستان و پاکستان نیز شبکه ارتباطی خود را با تیم ترامپ دارند. باید از ظرفیت جدیدی که در منطقه برای تأثیرگذاری بر تصمیمات کاخ سفید ایجاد شده استفاده کنیم و نگذاریم فقط صدای اسرائیل در واشنگتن شنیده شود.
قدرتهای منطقهای و قدرتهای متوسط با اتخاذ سیاست خارجی چندبعدی، منافع خود را تأمین میکنند
از منظر دیپلماسی منطقهای، نقش ترکیه در این میانجیگری چگونه میتواند بر تعاملات ایران با واشنگتن و روابط آنکارا-تهران تأثیر بگذارد؟ آیا ترکیه در این فرآیند استقلال عمل دارد یا بیشتر تابع سیاستهای آمریکا است؟
این تصور که کشورها به دلیل روابط راهبردی با یک قدرت بزرگ، الزاماً تابع سیاستهای آنها میشوند، با واقعیتهای امروز صحنه بینالمللی تطابق ندارد. قدرتهای منطقهای و قدرتهای متوسط، در شرایط گذار بینالمللی، گزینههای خود را گسترش دادهاند و این امکان را یافتهاند که با اتخاذ سیاست خارجی چندبعدی، منافع خود را تأمین کنند.
انگاره «تبعیت»، نه تنها در مورد ترکیه — که یک کشور بزرگ و مستقل است — صدق نمیکند، بلکه امروزه حتی کشورهای کوچک نیز سعی میکنند گزینههای خود را افزایش دهند و مانند قرن بیستم و دوره جنگ سرد، صرفاً متکی به یک قدرت نباشند.
به جای رقابت به همکاری ادامه دهیم
با در نظر گرفتن تجربههای گذشته ترکیه در میانجیگری پروندههای منطقهای، چه درسها یا الگوهایی قابل استفاده برای موفقیت یا پیشبینی محدودیتهای این میانجیگری میان ایران و آمریکا است؟
ما و ترکیه منافع مشترک و در هم تنیدهای داریم و روابط ما الگوی روابط همسایگی است. طبیعی است که ممکن است در مورد برخی مسائل اختلاف نظرهایی داشته باشیم. برخی در دو کشور گاهی این اختلاف نظرها را برجسته میکنند و به جای سخن از همکاری، به رقابت اهمیت میدهند. باید واقعبین باشیم در مورد مسائل اساسی مانند صلح و امنیت منطقهای، نفی هژمونی رژیم صهیونیستی و استانداردهای دوگانه غرب و ضرورت همگرایی اسلامی.
ما نه تنها با ترکیه، بلکه با تمام کشورهای اسلامی همپوشانی منافع و مواضع داریم. باید به جای رقابت، به همکاری اهمیت دهیم و در شرایط پیچیده و ناعادلانه روابط بینالملل و بیقانونی حاکم بر جهان، یک بلوک قدرتمند منطقهای ایجاد کنیم. قبلاً شاید برخی اینگونه تصور میکردند که واگذاری نقش میانجی به یک کشور بزرگ منطقهای مثل ترکیه یا مصر یا حتی عربستان نوعی امتیاز دادن به آنهاست. این تفکر محصول اهمیت دادن به رقابت است که با توجه به وجود تهدیدات مشترک، باید آن را کنار بگذاریم.
برچسب ها :اسرائیل ، خاورمیانه ، سید عباس عراقچی ، شورای عالی امنیت ملی ، کاخ سفید
- نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
- نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
- نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : ۰